Uyku Apnesi & Üst Hava Yolu Cerrahisi Nedir?

Obstrüktif uyku apnesi, yalnızca tek bir anatomik bölgenin problemi değildir. Hastalığın şiddeti kadar, obstrüksiyonun seviyesi, paterni ve uyku sırasında ortaya çıkan dinamik üst hava yolu davranışı da tedavi seçiminde belirleyicidir.

Bu nedenle cerrahi değerlendirme yalnızca uyanık muayene veya polisomnografi bulgularına dayandırılmamalıdır.

Polisomnografi hastalığın fizyolojik şiddeti hakkında bilgi verirken; üst hava yolu muayenesi anatomik risk faktörlerini ortaya koymakta ancak cerrahi tedavinin planlanmasında dinamik kollapsın uyku endoskopisi (drug-induced sleep endoscopy -DISE) ile değerlendirilmesi önemli katkı sağlamaktadır.

İntravenöz sedasyon altında yapılan uyku endoskopisi sırasında hava yolunda oluşan obtrüksiyonun seviyesi ve oluşma paterni velum, lateral farengeal duvar, dil kökü ve epiglot düzeylerinde değerlendirilerek uygulanacak cerrahinin standart bir prosedür olarak değil, hastanın kişisel obstrüksiyon anatomisine göre planlanmasını mümkün olabilmektedir.

Cerrahi Tedaviye Hasta Seçimi

Obstrüktif uyku apnesinde cerrahi tedavi tüm hastalar için ilk seçenek olmayıp pozitif basınçlı hava yolu maskesi (positive airway pressure - PAP) tedavisine tolerans gösteremeyen veya yeterli uyum sağlayamayan hastalarda, anatomik obstrüksiyonun cerrahi olarak düzeltilebilir olduğu durumlarda ve bazı vakalarda hastanın tercihine bağlı olarak gündeme gelmektedir.

Cerrahi planlama sırasında;

  • Burun ve nazal valv anatomisi,
  • Tonsil boyutu,
  • Yumuşak damak ve lateral farengeal duvar yapısı,
  • Dil kökü hacmi ve pozisyonu,
  • Epiglot yapısı ve solunum sırasındaki durumu
  • Kraniofasiyal anatomi
  • Vücut kitle indeksi
  • Polisomnografik olarak saptanan hastalık şiddeti

birlikte ele alınmalıdır.

Burun Cerrahisinin Uyku Apnesindeki Yeri

Nazal obstrüksiyon obstrüktif uyku apnesinin tek nedeni değildir. Bununla birlikte ciddi nazal direnç uyku kalitesini, solunum konforunu ve özellikle PAP toleransını olumsuz etkileyebilmektedir.

Septal deformite, inferior konka hipertrofisi, nazal valv yetmezliği veya geçirilmiş cerrahilere bağlı nazal obstrüksiyonun düzeltilmesi seçilmiş hastalarda üst hava yolu tedavisinin önemli bir bileşeni olabilmektedir.

Bu nedenle nazal cerrahinin amacı çoğu hastada apneyi ortadan kaldırmak değil; üst hava yolu direncini azaltmak ve diğer tedavilerin etkinliğini artırmaktır.

Kişiselleştirilmiş Üst Hava Yolu Cerrahisi

Günümüzde uyku apnesi cerrahisinde tek tip yaklaşım yerine, obstrüksiyonun anatomik ve dinamik özelliklerine göre kişiselleştirilmiş tedavi tercih edilmektedir.

Vaka özelliklerine göre tedavi;

  • Nazal cerrahi
  • Palatal cerrahi
  • Lateral farengeal duvar prosedürleri
  • Dil köküne yönelik ameliyatlar
  • Epiglot cerrahisi

veya birden fazla seviyeye yönelik kombine cerrahi şeklinde planlanabilmektedir.

Amaç mümkün olan en fazla dokuyu çıkarmak değil; uyku sırasında kollapsa katkıda bulunan anatomik bölgeyi doğru belirlemek ve hedefe yönelik müdahale etmektir.

Uyku Apnesi Tedavisinde Robotik Cerrahi

Özellikle cerrahi sahanın doğrudan görüş altında olmadığı dil kökü bölgesinde yapılan ameliyatlarda görüş avantajı sağlayan robot teknolojisi, anatomisi bu enstrümantasyon için uygun olan hastaların dil kökü cerrahilerinin gerçekleştirilmesinde fayda sağlamaktadır.

Robotik dil kökü cerrahisinin gerek robot ekipmanının yatırım ve ameliyat başına sarf maliyetinin yüksek olması gerekse zaman içinde alternatif teknik ve teknolojilerin kullanıma girmesi nedenleri ile günümüzde daha az tercih edilen bir yöntem haline gelmesine karşın seçilmiş vakalarda kullanımı devam edilmektedir..

İleri Değerlendirme ve Yönlendirme

Özellikle; PAP intoleransı bulunan, daha önce üst hava yolu cerrahisi geçirmiş ancak semptomları devam eden, cerrahi endikasyonu net olmayan, çok seviyeli obstrüksiyon düşünülen, uyanık muayene ile klinik tablo arasında uyumsuzluk bulunan hastalar ileri değerlendirme için yönlendirilebilir.

Bu hastalarda cerrahi tedavinin uygunluğu ve olası hedef bölgeler, polisomnografi, ayrıntılı üst hava yolu muayenesi ve gerektiğinde DISE bulguları birlikte değerlendirilerek belirlenebilir.

Değerlendirme yalnızca ikinci görüş amacıyla yapılabileceği gibi, cerrahi planlama veya tedavinin belirli bir aşamasında konsültatif destek şeklinde de gerçekleştirilebilmektedir.

Prof. Dr. Teoman Dal

KBB & Baş ve Boyun Cerrahisi Uzmanı

Prof. Dr. Teoman Dal

Rinoplasti, Sinüs Cerrahisi, Balon Sinoplasti, Tükürük Bezi Endoskopisi