Baş Dönmesi (Vertigo)

Baş Dönmesi Nedir?

Baş dönmesi ya da vertigo başlı başına bir hastalık olmayıp çeşitli sağlık sorunları sonucunda izlenebilen gerçekte olmayan bir dönme hissi algılanması durumudur. Farklı şiddetlerde dengesizlik ya da dönme hissiyle ortaya çıkabilir. Şikâyetler hafif huzursuzluktan günlük yaşamı zorlaştıracak kadar şiddetli ataklara kadar değişebilir. Bulantı, kusma, işitme kaybı ve kulak çınlaması gibi şikâyetler de tabloya eşlik edebilir.

Denge Sistemi Nasıl Çalışır?

İnsan vücudu dengede durmak için üç temel sistemden bilgi alır: gözler, iç kulaktaki denge organları ve kas-iskelet sisteminden gelen pozisyon algısı. Bu üç sistemden gelen bilgiler, beyinde birleştirilerek vücudun pozisyonu hakkında karar verilir. Özellikle iç kulakta bulunan yarım daire kanalları ve vestibül dengeyi sağlamakla görevlidir. Bu yapılar, içlerindeki sıvı hareketleriyle başın konumunu algılar ve beyne sinyaller gönderir. Farklı algılayıcı sistemler tarafından gönderilen sinyaller arasında uyumsuzluk oluşması ise baş dönmesine yol açar.

Baş Dönmesi Neden Olur?

Baş dönmesine neden olan durumlar oldukça çeşitlidir. En sık karşılaşılan neden iç kulak kaynaklı vertigodur. İç kulakta sıvı basıncının artması, denge siniri iltihapları, yer çekiminin yönünü ve şiddetini algılayan yapılardaki kristal adı verilen küçük ağırlıkların yapıştıkları yerlerden ayrılmaları veya kan akımının bozulması gibi durumlar bu grupta yer alır.

İç kulak kaynaklı baş dönmeleri içinde en sık karşılaşılanlar sıvı basıncı artışı ile oluşan Meniere hastalığı, kristallerin serbestleşmesi sonucu oluşan pozisyonel vertigo (BPPV) ve genellikle viral hastalıklara bağlı oluşan vestibüler nörittir.

Beyin, beyincik ya da beyin sapındaki patolojiler de baş dönmesine yol açabilir. Tümörler, damar tıkanıklıkları, ileri yaşa bağlı dejenerasyonlar veya metabolik hastalıklar merkezi kaynaklı vertigonun nedenleri arasında yer alır. Psikolojik etkenler, stres, panik atak ya da anksiyete bozuklukları da denge sistemini etkileyerek baş dönmesine neden olabilir.

Belirtiler Nasıl Ortaya Çıkar?

Vertigo genellikle ani başlayan dönme hissi ile karakterizedir. Bu hissi çoğu zaman bulantı ve kusma takip eder. Baş hareketleriyle şikâyetler şiddetlenebilir. İşitme kaybı, kulakta dolgunluk, çınlama gibi belirtiler de iç kulak hastalıklarına eşlik edebilir. Ancak bilinç kaybı iç kulak kaynaklı vertigoda beklenmez. Şikâyetler ataklar hâlinde ya da sürekli olabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Vertigonun nedenini ortaya koymak için ayrıntılı bir hasta öyküsü alınır ve kulak-burun-boğaz muayenesi yapılır. En sık karşılaşılan vertigo nedeni olan iç kulakta kristallerin serbestleşip denge kanallarına girmesi sonucu oluşan pozisyonel baş dönmesinin tanısı genellikle muayene sırasında yapılan pozisyonel testlerle konulur.

Gerekli durumlarda işitme testleri, denge testleri, MR gibi görüntüleme yöntemleri ve bazı kan tahlilleri istenebilir. Ayrıca alerji ve hormon testleri ya da nörolojik değerlendirme gerekebilir. Tüm bu süreçlerin amacı, ciddi veya hayati risk taşıyan bir nedenin varlığını dışlamak ve doğru tedavi planını oluşturmaktır.

Vertigo Nasıl Tedavi Edilir?

Baş dönmesinin tedavisi, altta yatan nedenin ne olduğuna bağlı olarak değişir. İç kulak kaynaklı baş dönmelerinde, semptomları baskılayıcı ilaçlar, damar genişleticiler ve denge düzenleyici tedaviler uygulanabilir. Meniere hastalığında sıvı basıncını düşürmeye yönelik ilaçlar ya da kulak içi steroid enjeksiyonları kullanılır. Pozisyonel vertigo hastalarında ise iç kulak kristallerini içlerine girdikleri denge kanallarından çıkartmaya yönelik manevra hareketleri ve gereken durumlarda egzersizler uygulanır.

Bazı hastalarda, özellikle sinir sisteminin adaptasyon yeteneği sayesinde denge egzersizleriyle belirtiler hafifletilebilir. Ancak cerrahi gerekebilecek durumlarda, tümör çıkarılması ya da denge sinirinin kesilmesi gibi girişimsel tedavilere başvurulabilir.

bas-donmesi-neden-olur

Baş dönmesi günlük yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilecek bir sağlık sorunudur. Ancak doğru değerlendirme ve altta yatan nedene yönelik etkili bir tedavi ile büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Vertigo şikâyeti olan bireylerin zaman kaybetmeden bir kulak burun boğaz uzmanına başvurması ve profesyonel destek alması, hastalığın seyrini olumlu yönde etkileyecektir.

 

Prof. Dr. Teoman Dal

KBB & Baş ve Boyun Cerrahisi Uzmanı

Prof. Dr. Teoman Dal

Rinoplasti, Sinüs Cerrahisi, Balon Sinoplasti, Tükürük Bezi Endoskopisi

English Flag
Bize Yazın