Yumuşak Damağa Yönelik Ameliyatlar

Bu bölgede yapılan ameliyatlarda amaç küçük dil ve yumuşak damak arkasındaki hava yolunun boyutlarının artırılması ve yumuşak dokulardaki çökme ya da titreşim eğiliminin azaltılmasıdır.

Uyku apnesi saptanan hastaların %75’inde az veya çok oranda yumuşak damak ve küçük dil problemi mevcut olması nedeni ile yumuşak damak bölgesi en sık cerrahi uygulanan bölgedir. Buna karşın hastaların sadece dörtte birinde problem sadece bu bölge ile sınırlı olup yarısına yakın bir oranında damak ile beraber dil kökü ya da burun bölgesinde de sorun saptanmaktadır.

Yumuşak damağa yönelik yapılacak cerrahinin tipi ise problemin ciddiyetine ve hava yolunda tıkanma yapan nedene göre değişkenlik gösterir. Yapılacak müdahaleye karar verirken uyku analizinin yanı sıra küçük dil (uvula), yumuşak damak, boğaz arka yan duvarları (lateral farengeal bantlar) ve bademcikler dikkatle değerlendirilmelidir. Hava yolunda oluşan darlığın ön-arka, sağ-sol ya da dairesel planlarda olması cerrahi teknik seçimini etkilediğinden ameliyat planlanan tüm hastaların ameliyat öncesinde uyku endoskopisi ile değerlendirilmesi ve problemin yeri ve şeklinin net olarak anlaşılması gerekmektedir.

1. Yumuşak Damak Radyofrekans Uygulamaları

Yumuşak damak dokusu içerisine radyofrekans cihazları kullanılarak verilen enerji ile mukoza altındaki dokularda ve damak kaslarında büzülme ve sertleşme ile iyileşen ısı hasarı oluşturulması prensibine dayanır. Sonuç olarak yumuşak damağın hacminde ve hava akımının yarattığı vakum ile titreme ve çökmeye meylinde azalma olur. İşlem ameliyathanede genel anestezi ile ya da ofis şartlarında lokal anestezi ile yapılabilmektedir.

pic-radiofrequency-palate

Şekil: Yumuşak damağa radyofrekans uygulaması

Yumuşak damaktaki kalınlaşma ve sarkmanın sınırlı miktarda olduğu, genellikle horlama şikâyeti olup belirgin apnesi olmayanhastalarda ya da hafif yumuşak damak problemi olup apneye neden olan asıl patolojinin diğer bölgelerde olduğu hastalarda tercih edilmektedir. Uygun hastalarda damak radyofrekans işleminin başarı oranı %40-50 civarında olup sonuç alınabilmesi için 2-4 seans tekrarlanması gerekebilmektedir.

2.Yumuşak Damağa İmplant Uygulaması (Pillar Implant)

Pillar Prosedürü, yumuşak damağın horlama sesinde etkili olan titreşimini ve hava yolunu tıkamasına sebep olan gevşekliğini azaltmak için yumuşak damak kas tabakası içine küçük implantlar yerleştirilmesi işlemidir. Bu implantlar yerleştirildiğinde, yumuşak damağa yapısal destek sağlarlar. Zamanla, vücudun doğal dokusunun bu implantlarla kaynaşması yumuşak damağın yapısal bütünlüğünü ve sertliğini artırarak horlama sesinin çıkmasına neden olan titreşimleri engeller.

pillar-insertion

Şekil: Yumuşak damağa implant uygulanması

Pillar prosedürü genel olarak yumuşak damak kaynaklı basit horlaması olan hastalar için uygun bir işlem olup yumuşak damak kaynaklı apnesi olan hastalarda önerilmemektedir. İşlem tek başına yapılabileceği gibi horlama ve apneye yönelik diğer ameliyatlarla birlikte kombine olarak ta uygulanabilmektedir. Pillar prosedürü de radyofrekans işleminde olduğu gibi vücut kütle indeksi (Body Mass Index) 25’in altında olan hastalarda daha iyi sonuç vermektedir.

3. Küçük Dilin Kısaltılması (Uvulektomi)

Yumuşak damak orta hattında yer alan küçük dilin (uvula) görevi yutma esnasında yemek kütlesini yemek borusunun üst kısmına doğru yönlendirmek, yumuşak damak ile beraber gıdaların genize kaçmasını önlemek ve burundan genizde gelen sümük akıntısının yemek borusuna gitmesini kolaylaştırmaktır.

Aşırı horlama sırasında oluşan şiddetli titreşim zamanla uvulanın ödemlenerek uzayıp kalınlaşmasına yol açabilir.Hastaların çok az bir kısmında horlama ve uyku apnesinin sebebi tek başına uzun ve/veya kalın bir uvuladır. Dolayısıyla son derece seçilmiş hastalarda sadece küçük dilin kısaltılması (uvulektomi) tedavi için yeterli olmaktadır. Uvulektomi sonrasında karşılaşılabilecek en önemli problem sık rastlanmamakla beraber kanamadır.

4. Lazer Uvulopalatoplasti

Lazer ile yapılan ameliyatın en önemli sorunu işlem sonrasında oluşan şiddetli ağrıdır. Bu dezavantajı son yıllarda tekniğin büyük ölçüde terk edilmesine yol açmıştır.

5. Klasik Uvulopalatofaringoplasti (UPPP) ve Modern Yumuşak Damak Ameliyatları

Uyku apnesi tanısı konulan hastalarda en sık uygulanan cerrahi müdahaleler yumuşak damağa yönelik ameliyatlardır. Yumuşak damak ameliyatlarında amaç küçük dil (uvula) yumuşak damak ve bademciklerin (tonsiller) oluşturduğu hacmin küçültülmesi ve yumuşak damak arkasında kalan hava yolunun genişletilip gerginleştirilmesini sağlamaktır.

İlk tanımlandığı dönemde uvulofaringopalatoplasti (UPPP) olarak isimlendirilen klasik damak ameliyatlarının hasta açısından ameliyat sonrası dönemdeki zorlukları ve dezavantajları göz önüne alınarak zaman içinde hastanın anatomik yapısına ve problemin içeriğine göre birbirinden çok farklı cerrahi teknikler tanımlanmıştır.

uppp

Şekil: Klasik uvulopalatoplasti (UPPP) ameliyatı

Yumuşak damağa yönelik cerrahi müdahaleler tek başına genel olarak basit horlama hastalarında %85, uyku apnesi tanısı konulan hastalarda ise %25-75 arasında değişen oranlarda başarılı olmaktadır.

Yumuşak damak ameliyatlarından sonra geçici olarak gıdaların genze kaçışı (velofaringeal yetmezlik), kanama, enfeksiyon, genizden akıntı şikayeti, yutma güçlüğü, tat alma bozukluğu ve dilde uyuşma hissi oluşabilmektedir. En sık rastlanılan ve hastaların sıkça şikâyetçi oldukları sorun ameliyat sonrası ağrıdır. Ameliyat sonrasında giderek azalmakla beraber özellikle ilk 5-7 gün ağrı belirgin olarak izlenmektedir. Uzun dönemde şikayet nedeni olabilen ağız kuruluğu, gerilme hissi boğazda takılma ve geniz akıntısı küçük dilin (uvula) görevini yapamamasından kaynaklanır.

Günümüzde yumuşak damak dokuları ile beraber küçük dilin tamamen çıkartıldığı klasik UPPP ameliyatı giderek daha az oranda tercih edilmekte, uygulanacak cerrahi tekniğe ise uyku endoskopisi ile yapılan değerlendirme sonrasında problemin içeriğine göre karar verilmektedir. Yumuşak damağın sadece ön-arka planda çökerek tıkanmaya sebep olduğu saptanan hastalarda yumuşak damak içinden doku çıkartılan (intrapalatal rezeksiyon) ya da sert damak arka kısmından parça çıkartılarak yumuşak damağın öne çekilmesi (transpalatal ilerletme) gibi teknikler tercih edilirken sağ-sol planda ya da çevresel daralma olan hastalarda uvulopalatal flep, lateral faringoplasti ve damak içerisinde yumuşak dokuların yeri değiştirilerek yapılan çeşitli z-paltoplasti teknikleri kullanılmaktadır. Yumuşak damak arkasındaki hava yolunun dar olduğu durumlarda ve daha önce bademcik ameliyatı olmuş olan hastalarda en fazla tercih edilen teknik ise ekspansiyon sfinkter palatoplasti tekniği olmaktadır.

İLGİLİ KONULAR

Horlama ve Uyku Apnesi Nedir

Uyku Apnesi Nasıl Teşhis Edilir

Uyku Apnesi Tanısında Uyku Endoskopisi

Horlama ve Uyku Apnesinin Tıbbi Tedavisi

Horlama ve Uyku Apnesinin Cerrahi Tedavisi

Horlama ve Uyu Apnesinde Dil Kökü Ameliyatları

Uyku Apnesi Tedavisinde Robotik Cerrahi

Uyku Apnesinde Alt Üst Çene İlerletme Ameliyatı

Uyku Apnesinde Dil Siniri Uyarımı

Teoman Dal Ulusal ve Uluslararası Bilimsel Dernekler